Wat is periodiek vasten en hoe werkt het? - Deel 2
Home / blog / Wat is periodiek vasten en hoe werkt het? - Deel 2
Wat is periodiek vasten en hoe werkt het? - Deel 2

Wat is periodiek vasten en hoe werkt het? - Deel 2

door: Jorn van Vrijaldenhoven

Hoe werkt het eigenlijk?

Wat gebeurt er met je lichaam tijdens het vasten?

“Honger? Nee, dat hebben ze in Afrika. Wij hebben trek.” Dit was steevast het antwoord dat ik vroeger van mijn moeder kreeg, wanneer ik weer eens liep te zeuren om nóg een koekje. Ze probeerde mij ervan bewust te maken dat wij hier geen echte honger kennen. Meer en meer begin ik in te zien dat ze gelijk had. De langste periode die ik achter elkaar niet heb gegeten is 48 uur geweest, en dat was vrijwillig. Ik heb mijn maag horen knorren met een echo waar ze in de Alpen nog lawines mee kunnen opwekken, dat zal ik niet ontkennen. Maar honger? Nee, dit was trek. Ik had wel degelijk zin in allerlei voedsel, maar deze behoefte was goed te onderdrukken. Omdat mijn lichaam omschakelde en aanspraak maakte op andere bronnen van energie, was ik zelfs prima in staat normaal te functioneren. Om dit beter te begrijpen zal ik hieronder toelichten welke fasen je lichaam doorgaat wanneer je aan het vasten bent.

Fase 1 (0 t/m 3 uur vasten): De anabolische- of opbouwfase

Wanneer je de laatste hap voedsel naar binnen hebt gewerkt, gaat je lichaam direct aan de slag om dit te verwerken. De macronutriënten die je hebt binnengekregen (koolhydraten, eiwitten en vetten) worden afgebroken tot glucose, aminozuren en vetzuren, waarna deze in het bloed terechtkomen. Om de glucose in je lichaamscellen te krijgen gebruikt je lichaam in deze fase insuline. Deze cellen zorgen er vervolgens voor dat de glucose wordt omgezet in energie, waardoor je kunt denken en bewegen. Het lichaam zal er in deze fase voor kiezen om de stoffen te verbranden (bijvoorbeeld wanneer je gaat sporten), er spieren mee op te bouwen (herstel na het sporten) of om ze op te slaan voor later gebruik.

Fase 2 (4 t/m 15 uur vasten): De katabolische- of afbraakfase

Doordat het lichaam geen nieuwe toevoer van energie krijgt (in de vorm van voedsel), worden de inmiddels opgeslagen voedingsstoffen aan het werk gezet en opgebruikt. Zodra de bloedglucose- en insulinespiegels dalen, ervaar je een stijging van het hormoon ‘glucagon’. Dit is een katabool hormoon dat ervoor zorgt dat opgeslagen glucose (glycogeen) wordt afgebroken voor nieuwe energie.

Aan het eind van deze fase begint de glycogeenvoorraad op te raken en zal het lichaam aanspraak moeten maken op een andere bron van energie. Het lichaam schakelt om van glucose naar ketonen. Ketonen zijn chemische stofjes die worden aangemaakt wanneer het lichaam vet gaat verbranden als bron van nieuwe energie. Hoe lang het precies precies duurt voordat het lichaam omschakelt van glucose naar ketonen voor energie, hangt af van hoeveel glycogeen je lichaam heeft opgeslagen en hoeveel energie je gedurende de dag verbrandt. Deze omschakeling gebeurt sneller wanneer je gaat sporten, omdat je daardoor sneller de glycogeenvoorraad verbrandt. 

Fase 3 (16 t/m 23 uur): vetverbranding

Wanneer je wilt afvallen is dit uiteraard de fase waarin je terecht wil komen. Het lichaam maakt in deze fase aanspraak op de vetreserves als bron van nieuwe energie. De glycogeenvoorraad in het lichaam is flink uitgeput, maar de hersenen hebben nog steeds glucose nodig om te kunnen functioneren. Omdat er geen glucose meer in het bloed te vinden is, maakt het lichaam dit aan uit andere stoffen dan koolhydraten zoals vet en aminozuren (eiwitten). Dit proces heet gluconeogenese.

Fase 4: (24 t/m 48 uur): autofagie

Autofagie staat voor ‘zelf verteren’ en dit is een fase die optreedt wanneer het lichaam geen aanspraak meer kan maken op voedsel. Het lichaam gaat zich in deze fase bezighouden met het opruimen van oude beschadigde cellen, om zo plaats te maken voor nieuwe gezonde cellen. Het opruimen van deze cellen zou volgens verschillende onderzoeken goed zijn om veroudering tegen te gaan, goed zijn voor het geheugen en zelfs kunnen bijdragen in de behandeling van Alzheimer. 

Het klinkt misschien een beetje eng wanneer het lichaam zichzelf gaat verteren, maar het is juist heel goed voor je om in deze toestand terecht te komen. Het is lastig te meten wanneer je precies in deze toestand verkeert, maar volgens onderzoek is dat ongeveer tussen 24 uur en 48 uur vasten.

Hoe zit het dan met honger tijdens het vasten?

Zoals ik in deel 1 van dit artikel al aangaf was ik vroeger het persoon dat absoluut niet met honger kon omgaan en werd ik op dat soort momenten extreem onredelijk naar mijn omgeving toe. Alles en iedereen liep voor mijn gevoel in de weg en probeerde mij het leven opzettelijk zuur te maken. Het moment dat ik weer begon met eten, verdween dit gevoel als sneeuw voor de zon en had ik een hoop uit te leggen. Pas na wat te hebben gegeten kon ik inzien hoe onredelijk ik was geweest, daarvoor leek het echter onmogelijk dat gevoel te negeren. Alsof mijn brein tijdelijk werd overgenomen door kleine hongerdemonen, die alleen konden worden verjaagd door voedsel in m’n gezicht te stoppen. Tegenwoordig heb ik dit echter niet meer en kan ik prima zonder voedsel. Dit komt omdat mijn lichaam de regulering van hongerhormonen gewend is geraakt.

Hongerhormonen Grehline & Leptin

Ghreline is het zogenaamde hongerhormoon dat je eetlust aanwakkert. Leptin doet precies het tegenovergestelde en zorgt ervoor dat de hersenen een signaal krijgen wanneer je vol zit. Deze hormonen reguleren zichzelf, waardoor jij weet of je moet eten of juist moet stoppen met eten. Tijdens het vasten gebeurt er echter iets bijzonders. Onderzoek wijst namelijk uit dat, hoewel ghreline stijgt en daalt in een vast patroon, de output van ghreline iedere 24 uur van het vasten verder afneemt. Dit betekent dat je hongergevoel verder afneemt naarmate je langer dan 24 uur vast. 

Dit beeld komt overeen met mijn eigen ervaring. Meestal begin ik op zondagavond vlak voor het slapen met vasten. Wanneer het dan maandagavond is, ongeveer rond etenstijd, dan denk ik vanzelfsprekend veel aan eten. Wanneer ik echter de volgende ochtend wakker word, is dat hongergevoel grotendeels verdwenen. Daardoor kan ik mijn vast die dag vaak makkelijk doortrekken naar 40 uur of zelfs meer. Hierdoor kan mijn lichaam langer profiteren van de voordelen van autofagie.

Wil je weten of periodiek vasten iets voor jou kan zijn? Lees dan deel 3 van dit artikel!